ﺳﻪشنبه 05 مهر 1401
EN

تاریخچه شکل گیری وهابیت

Text/HTML

(بخش اول)

 

  • تاریخچه شکل گیری فرقه ضاله وهابیت

وهابیت، فرقه‌ای است که در عربستان ، اواخر سده دوازدهم و اوائل قرن سیزدهم قمری، در منطقه نجد از سوی محمد بن عبدالوهاب تأسیس شد. پیروان این فرقه را وهابی می‌نامند.

وهابیان در فروع دین، تابع احمد بن حنبل‌‌ هستند و بیشتر آنان در شبه جزیره عربستان سکونت دارند. پیشوایان فکری این فرقه، ابن تیمیه، ابن قیم و محمد بن عبدالوهاب هستند.

وهابیان در مواجهه با قرآن و روایات، به ظاهرِ آیات و اخبار عمل می‌کنند و معتقد به تأویل نیستند. آنان به استناد ظاهر برخی از احادیث و آیات، خداوند را دارای اعضا و جوارح می‌دانند و به نوعی به تشبیه و تجسیم معتقدند.

بنابر آموزه‌های وهابی، زیارت قبور و ساخت بنا و مقبره و گنبد بر قبور، حتی قبور پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین، حرام و توسل و تبرک به قبور ایشان و آثار بر جای مانده از ایشان، بدعت و مستلزم شرک است. وهابیان پس از تسلط بر عربستان، به تخریب آثار بر جای مانده از صدر اسلام و بیشتر مکان‌های محترم و مقدس مسلمانان از جمله تخریب بقیع پرداختند.

محمد بن سعود رئیس یکی از قبایل نجد که بر درعیه حاکم بود، پس از پذیرش آیین محمد بن عبدالوهاب و پیمان بستن با او در سال ۱۱۵۷ق، به جنگ با مردم نجد و تصرف نواحی اطراف آن و گسترش این آیین در جزیرة العرب پرداخت. پس از فتح ریاض، این شهر پایتخت حکومت پادشاهی آل سعود قرار گرفت. این مذهب اکنون در عربستان سعودی مذهب رسمی است و فتاوای علمای آن مذهب از طرف دولت اجرا می‌شود.

مؤسس این فرقه، محمّد بن عبدالوهّاب (درگذشت ۱۲۰۶ق) است.

 

 

  • مذهب فقهی

وهّابیان در فقه، پیرو مذهب حنبلی هستند و در عقاید و برخی فروع به روش ابن تیمیه، خود را «سَلَفِیه» می‌خوانند و مدّعی‌اند که بر سیره سَلَف صالح (اصحاب پیامبر(ص) رفتار می‌کنند. وهّابیان به ظاهر قرآن و روایات تمسّک دارند و هر آنچه را در کتاب و سنّت نیابند، بدعت می‌شمارند .

این فرقه تنها خود را موحّد دانسته، دیگر مسلمانان را در عبادت، مشرک و اهل بدعت می‌انگارند.

  • دیدگاه های و عقاید

دیدگاهها و عقاید وهابیت بر نظریه‌های احمد بن عبدالحلیم بن تیمیه (مشهور به اِبن تِیمیه) و مبانی سلفی او مبتنی است. او که در قرن ۸ هجری می‌زیست و حنبلی مذهب بود، عقاید و آرایی ارائه کرد که پیش از آن در هیچ یک از مذاهب اسلامی وجود نداشت.

 فقهای بزرگ اهل سنت آن زمان گفته های وی را مردود و محکوم دانستند و بسیاری از علمای دینی در سرزمین های اسلامی با او مخالفت کردند. برخی او را کافر دانسته و برخی دیگر خواستار حبس او شدند.

با این مخالفت‌ها، عقاید ابن تیمیه تا قرن ۱۲ هجری رونق نیافت. در این قرن بود که محمّد بن عبدالوهّاب نجدی به احیای نظریه‌های او پرداخت. او که در آغاز طرفداری نیافت، به سال ۱۱۶۰ به شهر دِرعیه از شهرهای مشهور نجد رفت.

 امیر آن دیار، محمّد بن مسعود بود و عقاید عبدالوهّاب را برای تقویت حکومت خویش مناسب دید. محمّد بن مسعود با محمّد بن عبدالوهّاب قرار گذاشت تا نیروی حکومتی خویش را برای تبلیغ و ترویج مذهب او به کار اندازد؛ به شرط آن که محمّد بن عبدالوهّاب نیز از گذر جایگاه دینی خویش، حکومت را تأیید و تقویت کند. از آن پس، این دو تن به شهرهای بسیاری لشکر کشیدند و هر کس را با عقاید خویش ناسازگار یافتند، کافر خوانده و کشتند.

از این رو ، روز به روز قدرت آل سعود رو به فزونی گذاشت و در سایه آن، آیین وهّابی نیز گسترش یافت. چون امپراتوری عثمانی به دست کشورهای استعمارگر تجزیه شد، عربستان به آل سعود واگذار گشت؛ زیرا آنان بسیار قدرت یافته بودند و باورهایشان با اهداف استعمارگران ناسازگار نبود.

 از آن زمان وهّابیت مذهب رسمی کشور عربستان است و وهّابیان می‌کوشند تا مذهب خویش را در دیگر کشورهای اسلامی ترویج دهند.

 

(بخش دوم)

  • عمده‌ترین عقائد این فرقه انحرافی

 ویژگی بنیادی مذهب وهّابی، بر نفی عقاید و اعمال دیگر مسلمانان استوار است.

آنان برخی اعتقادات و اعمال مسلمانان را با توحید عبادی ناسازگار می‌پندارند.

براساس مطالبی که در کتاب‌های پیشوایان فکری این فرقه به دست می‌آید، تنها کسی را می‌توان مسلمان و موحد خواند که کارهای زیر را ترک کند:

  • توسل به هیچ یک از انبیاء و اولیای خداوند نجوید و مثلا نگوید: «یا الله اتوسل الیک بنبیک محمد نبی الرحمه».
  • به قصد زیارت، به قبر پیامبر(ص) نزدیک نشود و در آن جا دعا نخواند، دست به قبور آنان نکشد و در کنار قبر آنان نماز نخواند.
  • بر روی قبر پیامبر(ص)، مسجد و بنای دیگری نسازد.
  • برای هیچ مرده‌ای، حتی اگر از انبیاء باشد، نذر نکند.
  • سوگند به پیامبر و هیچ انسان دیگری نخورد؛ یعنی نگوید به پیامبر قسم می‌خورم.
  • هیچ مرده‌ای را نباید مورد خطاب قرار دهد، حتی اگر آن شخص، پیامبر باشد.
  • نباید پیامبر را با لفظ سیدنا و الفاظی مثل یا محمد، سیدنا محمد خطاب کند.
  • نباید خدا را به حق هیچ انسانی مورد خطاب قرار دهد؛ یعنی نباید بگوید خدایا به حق محمد فلان خواسته مرا اجابت کن.
  • پناه بردن و استغاثه و کمک خواستن از غیر خداوند، شرک است.
  • فال خوب و بد نزدند؛ مثلا نگوید: اگر ان شاء الله خدا چنین بخواهد و یا خدای نکرده اگر چنین شود.
  • زیارت قبور، ساخت گنبد و بنای بر روی قبور، تزیین قبور و شمع گذاردن بر روی آن، شرک است.
  • طلب شفاعت از هیچ انسانی نکند، حتی اگر پیامبر(ص) باشد؛ چرا که اگرچه آنان از سوی خداوند دارای چنین مقامی می‌باشند، اما دیگران حق ندارند چنین چیزی را درخواست کنند و گرنه با بت پرستان هیچ تفاوتی ندارند.[۷]

مبانی اعتقادی:اعتقادات وهابیت بر ترک کردن و ممنوعیت یک سری از کارها و اعمالی است

 که از صدر اسلام همواره مورد عمل و توجه مسلمانان بوده است.

 این اعمال ممنوعه عبارتند از:

  • زیارت قبور
  • بار بستن و سفر کردن برای زیارت قبر پیامبر گرامی(ص)
  • ساخت بنا بر قبور
  • ساخت مسجد بر قبور و نماز گزاردن در آن
  • توسل به انبیا، اولیا، صالحان و اشخاصی از این قبیل
  • نفع رسیدن به اموات با اعمال شایسته‌ای که از سوی افراد زنده صورت می‌گیرد، همچون نذر نمودن برای آنها
  • تبرک جستن به آنچه متعلق به انبیاء و صالحان است
  • جشن گرفتن برای میلاد پیامبر اکرم(ص)
  • گریه بر اموات
  • سوگند دادن خداوند به حق انبیاء
  • سوگند خوردن به غیر خداوند
  • نام گذاردن فرزندان به نام‌های مرکبی که در آن، کلمه عبد به غیر خداوند اضافه شده باشد؛ مانند عبدالحسین.

علمای شیعه و سنّی در ردّ وهّابیت، کتابهای فراوانی نوشته‌اند.

 برخی از این آثار عبارتند از:

ادامه دارد ...